Het meisje in de cirkel

De Italiaanse fotojournalist Francesco Zizola (°Rome, 1962) schreef al acht World Press Photo Awards op zijn naam, waaronder de World Press Photo of the Year in 1996. Hij publiceerde vijf fotoboeken en is mede-oprichter van het in Amsterdam gevestigde foto-agentschap NOOR. Voor De Klik koos hij deze foto.

Als een van de eerste West-Europese journalisten bracht Francesco Zizola verslag uit van de gevolgen van de milieuvervuiling rond het Aralmeer, een van de verschrikkelijkste door de mens veroorzaakte milieurampen van onze tijd. ‘De gezondheid van de mensen die wonen rond het Aralmeer, ooit een van de grootste meren ter wereld, lijdt nog altijd onder het overmatig gebruik van pesticiden bij de katoenproductie’, legt Zizola uit. ‘Kinderen die er geboren worden hebben massaal last van misvormingen en leukemie.’

Pas in 1997 sijpelde nieuws over deze problematiek door naar het Westen en Zizola reisde er naar toe. ‘De magazines die ik op voorhand contacteerde, waren niet zwaar onder de indruk van het verhaal. Dus besloot ik de reportage met eigen middelen te financieren. Uit ervaring weet ik dat het achteraf altijd wel lukt om de beelden te verkopen.’

Wat zien we precies op dit meestershot? ‘Deze foto toont twee zussen op de speelplaats van een school voor kinderen met een zware handicap’, zegt Francesco. ‘Het rechtse meisje deed de hele tijd alsof ze me niet zag, de andere keek me wel aan. Het beeld met één meisje in de cirkel gevormd door een onderdeel van een speeltuig en de andere erbuiten, heeft iets mysterieus. Je kan heel wat symboliek uit dit beeld puren, niet alleen over dit specifieke verhaal, maar over fotografie in het algemeen. Hoe kadreert de fotograaf? Wat neemt hij in het vizier en wat laat hij erbuiten? Wat geeft hij betekenis en wat niet? Dat is een heel belangrijke verantwoordelijkheid, met name voor de fotojournalist.’

Hoe kwam de foto tot stand? ‘Toeval speelt altijd een rol bij fotografie’, zegt Francesco, ‘Maar als fotograaf moet je het toeval ook een handje helpen. Het oude speeltuig op de speelplaats trok me onmiddellijk aan vanwege zijn ongewone vorm. Vervolgens was het een kwestie van wachten tot de meisjes zich precies in de juiste positie bevonden, en afdrukken.’

Later trokken andere journalisten ter plaatse, het schandaal van het geslonken Aralmeer en zijn vervuilde omgeving kreeg internationale weerklank. Hulporganisaties zorgden ervoor dat de lokale bewoners terug beschikking kregen over drinkbaar water. Is dat het ultieme doel van Zizola, de wereld veranderen? ‘Fotografen kunnen de geschiedenis niet veranderen’, zegt hij. ‘We kunnen wel kiemen van een andere visie bij de mensen zaaien, de mensen beter bewust maken van de realiteit. Een van de foto’s die mij voor fotografie heeft doen kiezen, is het beeld van de jonge Kim Phúc, gemaakt door Nick Ut na een napalmbombardement in Vietnam. Een beeld dat de oorlog niet gestopt heeft, maar wel de publieke opinie beïnvloed. Misschien veranderen mijn foto’s niets of maar heel weinig, maar zelfs als het heel weinig is, zou ik daar al heel blij mee zijn. Zo heb ik ooit een vrouw ontmoet die een Braziliaans kindje had geadopteerd nadat ze een reportage van mij had gezien over Braziliaanse straatkinderen. Een bewijs dat fotografie af en toe kleine dingen in beweging kan zetten.’

De rode draad in de carrière van Francesco Zizola is focussen op het dagelijks leven van kinderen over heel de wereld. De sterkste foto’s uit dit van 1991 tot 2004 lopend project werden gepubliceerd in het boek Born Somewhere. Waarom kinderen? ‘Door de realiteit van kinderen in beeld te brengen, wou ik de mensen bewust maken van de nabije toekomst van de wereld. Het was een manier om belangrijke onderwerpen aan te snijden, zoals het milieu, oorlog, discriminatie, gezondheid, aids, malaria. Want hoe we met onze kinderen omgaan, vertelt ons hoe onze toekomst er zal uit zien – zonder dat ik daar overigens een moreel oordeel over vel.’

Na jaren in zwart-wit gewerkt te hebben, is Zizola nu een fervent kleurenfotograaf. ‘Omdat we nu dank zij de digitale technologie zo ver zijn dat je als fotograaf controle hebt over je eindproduct. Hoe het rood eruit ziet, is niet langer een kwestie van welke film je gebruikt, maar van jouw keuze. Als ik deze foto opnieuw mocht maken, zou ik waarschijnlijk voor kleur kiezen. De kleuren van de hemel daar, vol donkere wolken: ik denk dat dat ook wel zou werken. Maar dat is niet zo’n belangrijke kwestie – de echte magie van een foto zit hem altijd in de afgebeelde personages.’

www.zizola.com

Verschenen in Focus, april 2011