‘Vertrouwen in technologie, niet in politiek’

Met Fred Pearce komt een van Groot-Brittaniës meest gereputeerde wetenschapsjournalisten naar Het Groene Boek. Wij belden hem in zijn thuisbasis Londen.

Fred Pearce werkt voor New Scientist en schrijft regelmatig over milieu in The Guardian. Londenaar Pearce publiceerde de laatste jaren een aantal zeer interessante boeken over klimaatsverandering, milieu en overbevolking. In De laatste generatie. Hoe de natuur wraak neemt voor het broeikaseffect gaat hij één voor één de factoren na die erop wijzen dat het klimaat aan het veranderen is. In Volksbeving. Van babyboom naar bevolkingscrash legt hij uit dat de vrees voor overbevolking ons misleidt. Overconsumptie is volgens Pearce een veel groter probleem dan overbevolking. De bevolkingsgroei begint trouwens af te nemen. Fred Pearce drukt in Volksbeving de hoop uit dat onze steeds grijzere wereld, met meer senioren dan ooit tevoren, ook een groenere wereld mag worden. Hoog tijd voor een gesprek.

 

Uw boek De laatste generatie (The Last Generation, 2006) lijstte een hele resem zorgwekkende ontwikkelingen op die erop wijzen dat het klimaat van slag is. Werden die trends de afgelopen vijf jaar bevestigd?

Fred Pearce: Het boek ging uit van een worst case scenario, mochten de ergste veronderstellingen van klimaatwetenschappers werkelijkheid blijken te worden. Een aantal trends wijzen verontrustend genoeg nog altijd in dezelfde richting. Het snelle verdwijnen van het Arctische zee-ijs sinds 2007 is daar een van. Over het uiteenbreken van de Groenlandse ijskap zijn er tegenstrijdige berichten: bepaalde fysieke beperkingen verhinderen dat vooralsnog. Er bestaan nu nog meer bewijzen dan in 2006 over het opborrelen van methaangas uit de Siberische permafrost en de oceaanbodem in het noordpoolgebied. De voorspellingen over het stijgen van het zeeniveau zijn ondertussen naar boven bijgesteld. Het IPCC (Intergovernemental Panel on Climate Change) had het in 2007 over 30 tot 50 cm in de komende eeuw, sommig onderzoekers verwachten nu al 1 m in de komende eeuw. Er komen steeds meer schrikbarende scenario’s bij.

Een verschil met vijf jaar geleden is dat nu meer algemeen wordt aanvaard dat er een mede door de mens veroorzaakte klimaatsverandering aan de gang is.

Fred Pearce: We weten al vele jaren dat we broeikasgassen in de atmosfeer sturen, dat die de warmte vasthouden, en dat de aarde de laatste veertig jaar is opgewarmd. We weten dat er geen aannemelijke externe bronnen zijn die dat zouden kunnen veroorzaken. Er zal altijd een zeker mate van onzekerheid zijn over de precieze effecten ervan en wanneer en of de tipping points, de omslagpunten, zullen plaatsvinden. Dat blijft het moeilijkst te voorspellen. Ik blijf bij wat ik schreef in dat boek: ‘We weten minder dan we denken,’ maar dat geeft klimaatsceptici nog niet het recht om te twijfelen aan klimaatsverandering. Ik vind eerder dat we ons méér zorgen zouden moeten maken. Je kan altijd nog discussiëren over de mate waarin de menselijke activiteiten het klimaat veranderen en de mate van natuurlijke schommelingen, maar niemand zegt dat er geen natuurlijke schommelingen zijn.

Wat vindt u van de manier waarop overheden reageren op de klimaatsverandering?

Fred Pearce: Momenteel is het absoluut onvoldoende. Het hangt er nu vooral van af wat we gaan doen in de toekomst. Als de regeringsleiders het niet eens worden over de aanpak na het aflopen van het Kyoto-protocol eind 2012, dan zitten we zwaar in de problemen. Je kan niet beweren dat we uitgaanvan het voorzichtigheidsprincipe: de manier waarop wij met het milieu omgaan, is pure waaghalzerij. We spelen met een systeem dat we niet volledig begrijpen. Met onze koolstofuitstoot zetten we processen in gang die de natuur in het verleden heeft gebruikt om ijstijden te doen beginnen en eindigen. Dat er gevolgen zullen zijn, is zeker, alleen de omvang ervan blijft onzeker.

Het IPCC publiceerde onlangs een rapport over 77% hernieuwbare energie tegen 2050. Een realistisch scenario?

Fred Pearce: Dat is het meest optimistische scenario, waarin we veel minder energie gebruiken door toegenomen energie-efficiëntie. Het IPCC heeft ook een worst case scenario, waarin we zo’n 60% meer energie gebruiken en slechts 15% uit hernieuwbare bronnen halen. Er bestaan allerlei manieren om op koolstofloze wijze energie te genereren: kernenergie, als je die weg op wil tenminste, en koolstofopvang en –opslag, maar dat is nog geen beproefde technologie. Het ziet er dus naar uit dat we het met hernieuwbare bronnen zullen moeten doen. Met 77% hernieuwbare energie zouden we volgens het IPCC de concentratie CO2 in de lucht onder de 450 ppm (parts per million) kunnen houden, het niveau dat ons volgens veel wetenschappers de kans geeft om de opwarming van de aarde te beperken tot minder dan 2° C extra. Er is haast bij als we die 77% willen halen, en in de targets voor 2020 is daar niets van te merken. De technologie bestaat, dat is het probleem niet. Maar we zijn nu al bijna twintig jaar na de Conferentie van Rio (1992), waarop de wereld het eens was dat we gevaarlijke klimaatsverandering zouden tegengaan. Veel is er nog niet gebeurd.

Denkt u dat overheden de transitie naar een groene economie moeten in gang zetten, of eerder bedrijven of burgers?

Fred Pearce: ‘Liefst allemaal natuurlijk, maar laten we het praktisch bekijken. Overheden zijn nogal zwak, zij doen alleen wat ze denken dat hun kiezers echt willen en waar bedrijven echt voor lobbyen. Ik denk dat we als consument even machtig zijn dan als kiezer en dat we verwachtingen koesteren over de vergroening van bedrijven en het verminderen van hun uitstoot. Bedrijven zijn zich daarvan bewust. Als consumenten kunnen we bedrijven onder druk zetten. Vervolgens zullen zij ijveren voor strenge wetten, zodat ze allemaal even veel moeite moeten doen. De overheden gaan de wetten niet veranderen tenzij ze er echt toe aangezet worden door burgers en bedrijven. En als je als consument écht verandering wil, moet je ook groene producten kopen en groen stemmen.

Theoretisch weten we allemaal wat we moeten doen: minder of geen vlees eten, de auto laten staan, minder of niet vliegen. Maar voor veel mensen zijn dat net de dingen waar ze van genieten.

Fred Pearce: Dat klopt, maar het is niet allemaal slecht nieuws. We zijn met veel op de planeet, we moeten onze consumptiepatronen bijstellen, maar we moeten ook de technologie aanpassen waarmee we energie opwekken en transport aandrijven. We moeten minder energie gebruiken en veel minder fossiele brandstof, maar met de juiste technologische keuzes kunnen we een betere levensstijl hebben zonder de planeet te verwoesten. In de rijke wereld gebruiken we meer grondstoffen dan waar we recht op hebben, in verhouding tot wat mensen in de arme wereld hebben. Dat moeten we erkennen. Dat we onze levensstijl kunnen veranderen, hebben we al bewezen. Niemand rookt nog op restaurant, wie had dat tien jaar geleden gedacht? Waarschijnlijk vinden we over twintig jaar het idee van een voertuig op fossiele brandstof in een stad even vies als roken in een restaurant nu. We moeten dan wel de elektriciteit voor de voertuigen CO2-arm opwekken, anders zijn we nog slechter af.

Iets waar mensen zich zorgen over maken is wat er gebeurt met de wereld als een miljard Chinezen en Indiërs een Amerikaans consumptiepatroon aannemen. Wat denkt u?

Fred Pearce: De wereld kan geen miljard mensen aan die leven als Amerikanen. Het klopt dat landen als China Amerikaanse consumptiepatronen en technologieën beginnen aan te nemen. De Westerse levensstijl is hun ideaal. Wat me het meest waarschijnlijk lijkt, is dat ze ons in alles zullen volgen. Wij die al zoveel van de grondstoffen van deze wereld hebben uitgeput moeten onze levensstijl aanpassen en het voorbeeld vormen voor een nieuwe ontwikkeling. Wij moeten veranderen, de Chinezen zullen volgen. En ze zijn in sommige opzichten al verder, want China is de grootste producent van windturbines en zonnepanelen. Maar wij in het Westen moeten het voortouw nemen op het gebied van levensstijl.

Twintig jaar geleden was u erbij in Rio de Janeiro. Als u ziet hoe weinig er is gebeurd sindsdien, bent u dan pessimistisch gestemd?

Fred Pearce: Ik blijf ietwat optimistisch. Het is natuurlijk teleurstellend hoe weinig er al gedaan is, maar je kan het ook andersom bekijken. Misschien namen we het allemaal minder serieus in 1992 en nu al een stuk meer. De technologie heeft belangrijke stappen vooruit gezet de laatste twee decennia. Het schort hem nog aan de toepassing ervan. We kunnen veel dingen veel goedkoper doen dan twintig jaar geleden. Ik ben optimistisch over het feit dat we oplossingen hebben die technologisch en economisch haalbaar zijn. Waar ik pessimistisch over ben, is de implementatie ervan. Ken je het boek Collapse: How Societies Choose to Fail or Succeed van Jared Diamond? Hij heeft het over hoe beschavingen ineenstortten, niet omdat ze de problemen waarmee ze geconfronteerd werden niet begrepen, maar omdat hen de wil ontbrak om er iets aan te doen. Ze misten het vermogen om de maatregelen te treffen die nodig waren om te overleven. Ze liepen slaapwandelend richting ramp. Zouden we ons nu als wereldbeschaving in die positie bevinden? Zal de wereldpolitiek sterk genoeg staan om de noodzakelijke oplossingen toe te passen? Technologisch staan we heel sterk, maar kunnen we ons zo organiseren dat we de job ook gedaan krijgen, dat is de grote vraag. En daar heb ik geen antwoord op. In de grond ben ik optimistisch over de technologie en pessimistisch over de politiek.

 

De boeken van Fred Pearce zijn verschenen bij Uitgeverij Jan Van Arkel en worden in ons land verdeeld door EPO.

Verschenen op Argus Actueel.