Ontwerpen naar levend model

Biomimicry of biomimetica is een jonge wetenschapstak die vindt dat de mens nog heel wat van de natuur te leren heeft. De grote pleitbezorgster van biomimicry, Janine Benyus, komt op 28 juni naar Brussel.

De mens is sinds een paar duizend jaar druk doende met het ontwerpen van dingen, de natuur is al 3,8 miljard bezig met het ontwerpen van de duurzaamste en meest efficiënte oplossingen. Niemand kan beter vertellen waar het in biomimetica om draait dan biologe Janine Benyus, medestichtster (in 1998) van de Biomimicry Guild. In deze speech legt ze in amper een kwartier uit waar het allemaal om draait (even doorspoelen naar 3’11” voor het begin). De tijd is rijp voor een nieuw paradigma, vindt Benyus. Een heel nieuw systeem om dingen te ontwerpen en te verbeteren, waarin de oplossingen zijn geïnspireerd op de research & development uitgevoerd door de natuur.

Sommige voorbeelden van biomimicry zijn misschien al overbekend: de Japanse Shinkansen trein die voor zijn vernieuwde design de mosterd haalde bij de aerodynamische bek van de ijsvogel. De nieuwe Shinkansen verplaatst minder lucht, maakt minder lawaai, verbruikt 15% minder stroom en rijdt bovendien 10% sneller. Een andere biomimetica-klassieker is het Eastgate Centre in Harare, Zimbabwe, een gebouw met ecologische airconditioning geïnspireerd op de luchtcirculatie in termietenheuvels. En er zijn natuurlijk de onvermijdelijke velcrostrips, ontwikkeld door de Zwitserse ingenieur Georges de Mestral, die geïnspireerd werd door de vruchten van (de plant) de klit, die zo hardnekkig in de haren van zijn hond bleven hangen. Maar biomimicry gaat veel verder dan dat. Talloze bedrijfjes bieden vandaag al oplossingen gebaseerd op de manier waarop de natuur de dingen aanpakt, en die stuk voor stuk beter, efficiënter en milieuvriendelijker zijn dan de artefacten die de mens in zijn korte maar verwoestende carrière als leerling-tovenaar heeft voortgebracht.

Natuur vs. mens
De mens stoot bijna een ton CO2 uit voor elke ton cement die hij produceert. Cementproductie zorgt wereldwijd voor 6 miljard ton CO2-uitstoot, maar het bedrijf Calera doet net het omgekeerde. Geïnspireerd door de manier waarop koraalriffen zich vormen, bedacht dit bedrijf een procedé dat CO2 opslorpt bij de productie van haar cement. Plastic, een menselijke uitvinding waarvan het afval en de gezondheidseffecten ons nog eeuwen zullen achtervolgen, is nog zoiets waar de natuur een beter alternatief voor biedt. Het bedrijf Novomer maakt bioplastic uit CO2 en CO, en dat ‘door te denken als een plant’, aldus Janine Benyus.

Zoet water wordt schaars door de industriële, urbanistische, toeristische en agrarische bezigheden van de mens. Bij ontzilting van zeewater worden eindige fossiele brandstoffen gebruikt en komen tonnen CO2 in de atmosfeer terecht. Het Deense bedrijf Aquaporin is erin geslaagd om een honderd keer sneller alternatief voor omgekeerde osmose te ontwikkelen door zich te inspireren op de manier waarop water in de natuur wordt gezuiverd door de nieren van zoogdieren en door bomen en planten.

De Namibische woestijnkever vormde dan weer de inspiratie voor een manier om ontzettend efficiënt waterdamp te oogsten op de gevels van gebouwen. De mens maakte door antibiotica te gebruiken in zijn strijd tegen microben de gevreesde beestjes ongewild sterker. Het bedrijf Sharklet lost het probleem op dank zij de wetenschap dat bacteriën er niet van houden op haaienhuid te wonen, een techniek die eerst met succes gebruikt werd om scheepsboegen algenvrij te houden. En zo zijn er honderden andere voorbeelden, met door de natuur geïnspireerde windturbinewieken, landbouwtechnieken, verf, lijm, software, zonnecellen, auto’s, zelfreinigende oppervlakken, en ga zo maar door, die geraadpleegd kunnen worden in de Biomimicry-databankAsk Nature en door Janine Benyus worden opgelijst in het boek Nature’s 100 Best en in haar standaardwerkBiomimicry: Innovation Inspired by Nature.

In een tijdvak waarin de mens zich er bewust van wordt dat hij de natuur niet zozeer moet uitputten en manipuleren, maar ervan kan leren, suggereert biomimetica een oplossing met veel perspectief. Biomimetica biedt een manier om de natuur en de samenleving anders te benaderen. Het is een leidraad om ons dank zij de lessen van de natuur sneller naar een tijdperk van duurzaamheid en harmonie met de natuur te doen evolueren.

Belgium goes biomimicry
Ook in ons land kent biomimetica navolging. Leen Gorissen, researcher op het departement transitie energie en milieu van Vito, is een enthousiast pleitbezorger van biomimetica. “Het boeiendste aan biomimicry “, zegt ze, “is dat het mensen uit verschillende disciplines samenbrengt: biologen, architecten, ingenieurs, productontwikkelaars. Ingenieurs staan er soms niet bij stil dat ze heel wat kunnen leren uit de natuur. Biomimetica verenigt wetenschap, vormgeving en productie in een context van interdisciplinaire duurzaamheid om reële problemen sneller, slimmer en minder schadelijk voor de biosfeer aan te pakken.”

Maar daarom wil Gorissen biomimetica nog niet uitroepen tot de heilige graal van de groene revolutie: “Als je alle problemen bekijkt waarmee onze wereld vandaag wordt geconfronteerd, bestaat er geen silver bullet. Maar biomimicry kan wel een silver lining zijn (een basis voor optimisme, red.).” Rond concrete toepassingen van biomimetica werkt Vito (nog) niet, zegt Leen Gorissen: “voorlopig bekijken we biomimicry enkel in functie van zijn potentieel voor duurzame ontwikkeling.”

Op 28 juni komt Janine Benyus naar Brussel, ter gelegenheid van de Franstalige uitgave van haar boek Biomimicry: Innovation Inspired by Nature. Ze houdt een uiteenzetting in het Engels, met simultaanvertaling in het Frans, op de ULB Campus du Solbosch in auditorium H.2215 van 20 tot 22.30u. Meer info bij Etopia.