Alle huizen energieneutraal

Prof. dr. ir. Jan Rotmans (Erasmus Universiteit Rotterdam), de peetvader van het transitiemanagement, koestert plannen om alle Nederlandse huizen energieneutraal te maken zonder hulp van de overheid of de banken.

Dezer dagen zet Jan Rotmans zijn schouders onder een initiatief dat de Nederlandse huizen energieneutraal wil maken, gefinancierd door crowdfunding. Vijftien jaar geleden lag hij aan de basis van het transitiedenken. Zevenentwintig jaar geleden waarschuwde de nu 51-jarige wetenschapper voor de gevolgen van de klimaatverandering. Wat ons brengt bij de eerste vraag.

Hoe voelt het om gelijk te krijgen?
Jan Rotmans: “Het is een dubbel gevoel. Aan de ene kant is het verschil met vijfentwintig jaar geleden heel groot. Er is al heel veel goeds gebeurd. Er zijn veel meer mensen met milieu en klimaat bezig dan toen. Tegelijk worden we ingehaald door de werkelijkheid. Eigenlijk is het nog erger gesteld dan we destijds konden vermoeden. De klimaatverandering verloopt sneller dan we ze kunnen bijbenen.”

Wordt u daar moedeloos van?
Jan Rotmans: “Moedeloos of cynisch word ik daar niet van, dat ligt niet in mijn aard. Om met passie mijn boodschap te kunnen brengen, moet je intrinsiek positief ingesteld zijn. Ik stel vast dat de hele samenleving aan het verduurzamen is, maar ik besef dat dat een langzaam proces is. Het kost decennia, maar als je er middenin zit, lijkt het veel sneller te gaan dan als je er vanop een afstand naar kijkt.”

Het blijft moeilijk om mensen in het Westen te bewegen tot milieubewuster leven, terwijl ze weten dat voor elke duurzame mens bij ons er een nieuwe middenklasser in het Oosten opstaat, die ook een auto, een koelkast en een jaarlijkse vliegreis wil.
Jan Rotmans: “Dat is ons grote schrikbeeld, maar ook dat heeft twee kanten. Wereldwijd ontstaat er een nieuwe, groene economie, een circulaire bio-economie zonder CO2-uitstoot. Ook in de ontwikkelingslanden wordt daarin al geïnvesteerd. Tegelijk willen die landen dezelfde welvaartsontwikkeling als wij en daar hebben ze natuurlijk ook recht op. We kunnen ze dat niet ontzeggen.”

Wat betekent dat in de praktijk?
Jan Rotmans: “In China en India zie je zowel de fossiele, zwarte economie als de groene economie aan het werk. De zwarte economie zorgt ervoor dat de huidige generaties zich kunnen ontwikkelen. De groene economie zorgt ervoor dat ook de komende generaties dat voor mekaar krijgen. Eerder dit jaar was ik in China, waar ze binnen tien jaar nog één miljard auto’s verwachten. Je rijdt er over lege autosnelwegen, de hele infrastructuur ligt er al klaar. Toch is de vooruitgang daar niet te vergelijken met de evolutie die wij sinds de jaren vijftig hebben doorgemaakt, want China is nu al bezig met elektrische auto’s. Hopelijk kunnen ze een aantal stappen overslaan en tien keer sneller tot elektrische auto’s komen.”

Wat kunnen de Belgen op het gebied van duurzaam wonen en bouwen leren van Nederland?
Jan Rotmans: “In Nederland gaat ongeveer 35% van het totale energieverbruik naar gebouwen en dat zal in België wellicht niet heel anders zijn. Het is de moeite om dat aan te pakken. Technisch is het mogelijk om woningen energieneutraal te maken met behulp van isolatie, zonneboilers en zonnepanelen. De vraag is hoe we het georganiseerd krijgen. In Nederland volgen we daarvoor twee wegen. Van de 9 miljoen woningen is ongeveer 2,5 miljoen in handen van coöperaties en 6,5 miljoen zijn particulier eigendom. In de coöperaties wonen vaak armere mensen in heel energieverspillende woningen. Als je die huizen energieneutraal kunt maken, heb je twee keer winst: je helpt het milieu en je vermijdt energie-armoede.”

Hoe maakt u het voor huiseigenaars mogelijk om hun woning energieneutraal te maken?
Jan Rotmans: “We zijn bezig met een initiatief om woningen energieneutraal te maken, een initiatief dat we volgend jaar willen lanceren. Wij zorgen ervoor dat je huis energieneutraal wordt, door het huis te isoleren en te investeren in de opwekking van hernieuwbare energie. De kosten die dat allemaal met zich meebrengt, betaal je in tien jaar terug. Het is best wel een simpele rekensom. De noodzakelijke investeringen trachten we te financieren met crowdfunding, al zijn we ook in gesprek met financiële instellingen. Ik kan me echter voorstellen dat we het helemaal zonder banken kunnen redden en trouwens ook zonder overheidsinmenging. Met alle respect voor de goede bedoelingen van de overheid, maar het gaat toch altijd traag als zij zich ermee moeit. Het is trouwens een initiatief dat ook in andere landen perfect toepasbaar is, we hopen heel wat navolging te krijgen.”

Verschenen in Argus Actueel, 14/12/12