“Terugverdientijd: één dag”

In Nederland zit de renovatie van woningen tot panden met nul op de energieteller in een stroomversnelling. Hoe gaat dat in zijn werk? En wat kan Vlaanderen, ondanks de grote verschillen in woningbouw en -bezit, leren van de noorderburen?

Nederland maakt werk van energietransitie. Sinds 2011 zorgt het landelijke innovatieprogramma Energiesprongervoor dat het goedkoper en makkelijker wordt om woningen energieneutraal te renoveren, en dat zonder subsidie, enkel met procesbegeleiding. Het programma richt zich overigens ook op kantoren en zorginstellingen. Energieneutrale nieuwbouw valt buiten de scope, vanuit de overtuiging dat de markt op dit gebied zijn werk wel zal doen. Waarom zou je tenslotte niet kiezen voor energieneutrale nieuwbouw als het amper 15.000 euro meer kost dan bouwen volgens de geldende normen?

Met vernieuwbouw is er wel nog werk aan de winkel. Jasper van den Munckhof, de manager van Energiesprong, licht toe.

Jasper van den Munckhof: “Energiesprong is een transitieprogramma. Dat betekent dat we naar alle relevante factoren kijken, dus niet alleen naar bouwkundige oplossingen of nieuwe zonnepanelen, of alleen naar het verhogen van het aantal gebruikers om de prijzen te doen dalen, maar ook naar financieringsconstructies, wet- en regelgeving en de waardering van panden. Dat zijn tot nader order allemaal onafhankelijke processen in onze maatschappij. Als er een beginnende vraag is naar energieneutraal verbouwen, zal een bouwbedrijf niet meteen geneigd zijn om te veranderen en ebt de vraag al snel weer weg. We zoeken daarom naar synchroniciteit, met zowel vraag én aanbod, als mogelijkheid tot financiering, en bovendien de zekerheid van een hogere waardering en een degelijk wettelijk kader.”

Hoe begin je daaraan?

Jasper van den Munckhof: “De basis van wat we tot nog toe gedaan hebben is doorkijkjes creëren, met aan de ene kant een bouwkundige oplossing en aan de andere kant een businesscase met woningbouwcorporaties en bouwbedrijven. We hebben daarvoor een methode ontwikkeld – een deal – die hierop neerkomt: als bouwbedrijven voor een welbepaalde prijs een oplossing kunnen bieden mét energieprestatiegarantie, dan zorgen wij voor de nodige woningbouwcorporaties die beloven 11.000 woningen op die manier te laten renoveren. Als deze partijen eruit zijn, stappen wij naar de overheid en zorgen we ervoor dat de corporaties meer huur kunnen innen voor een bedrag gelijk aan de huidige energierekening van de huurder. Op die manier zorg je voor een volume dat de inspanning voor aannemers interessant maakt en de overheid welwillend stemt om regels aan te passen.”

Wat maakt deze aanpak succesvol?

Jasper van den Munckhof: “Als je het anders aanpakt, is iedereen slechts één radertje in het geheel, nu heb je een integraal pakket. Anders wordt er wat advieswerk gedaan of subsidie gegeven, maar zonder voldoende effect. Voor alle duidelijkheid: we streven hier naar nul-op-de-meter-woningen zonder extra subsidiëring. In de praktijk gaat het over volledig elektrische woningen, waarin aardgas niet meer nodig is, ook niet voor verwarming. In de zomer wekken deze panden dankzij de zonnepanelen wat meer energie op dan ze nodig hebben en in de winter wat minder, maar op jaarbasis zijn deze woningen energieneutraal.”

Wat zijn de eerste concrete resultaten?

Jasper van den Munckhof: “Zes woningcoöperaties hebben toegezegd om samen 11.000 panden te laten renoveren. Met de vier grootste Nederlandse bouwbedrijven beginnen we nu aan een traject om zowel de prijs als de prestaties van dit project goed te krijgen. Nederland is uniek in die zin dat er in de jaren zeventig op industriële wijze rijhuizen zijn neergezet, een woningvoorraad die zich goed leent tot industriële renovatie.”

Hebben jullie ook een programma voor individuele eigenaars – wat dichter zou aansluiten bij het Belgische model van woningbezit?

Jasper van den Munckhof: “Particulieren profiteren om te beginnen van de grote volumes en de nieuwe technieken die dankzij de woningcorporaties worden gerealiseerd, en die ook voor hen de prijzen omlaag halen. Op 29 september 2014 hebben we een deal gesloten voor de particuliere markt met 60 gemeentes, 8 van de 12 Nederlandse provincies, de rijksoverheid en een reeks andere stakeholders. Bouwbedrijven engageren zich om een innovatietraject te starten en tegen eind 2015 een oplossing op de plank te hebben om een huis voor 45.000 euro energieneutraal te maken (20% lager dan de huidige prijs). De makelaars-taxateurs nemen het energieprestatiecertificaat mee in hun methodiek om huizen te taxeren en banken geven grotere hypotheken op basis van de toekomstige waarde van het huis na renovatie en de lagere woonlast door het wegvallen van de energierekening.”

Op welke termijn verdient dit model zich terug?

Jasper van den Munckhof: “We zeggen altijd: op één dag. De ene dag gaan al je ramen eruit, komt er een schil rond je huis en zonnepanelen op het dak, en de volgende dag is je huis in één klap zoveel meer waard als je erin hebt geïnvesteerd. We streven ernaar om de woonlasten gelijk te houden: de hypotheeklast stijgt net zoveel als de energierekening daalt: dat kost dus virtueel niets. Dat klinkt aantrekkelijker dan terugverdientijd. Goed isoleren doe je voor de hele verdere levensduur van de woning, pakweg 50 jaar. Maar wie is er geïnteresseerd in een terugverdientijd van een halve eeuw? We trachten dus op een andere manier naar het probleem te kijken. We willen dat mensen weten dat hun woning meer waard wordt, dat het prettiger wonen is, dat hun aanzien in de wijk verhoogt. Als je de voorbije drie jaar je energierekening kon betalen, gaan we ervan uit dat je de komende jaren de hogere hypotheeklast zult kunnen betalen als de energierekening wegvalt.”

Hoe waterdicht zijn die energieprestaties eigenlijk?

Jasper van den Munckhof: “Dat vragen bouwbedrijven ook altijd. Het mooie van dit soort oplossing is dat de bouwer alles in handen heeft: de isolatie, de luchtdichtheid, de pv-installatie… Uit nieuwbouw weten we dat het werkt. De gegarandeerde energieprestaties zijn van een aantal parameters afhankelijk die via slimme meters worden opgevolgd: je gebruikt nul energie als je maximaal 22° stookt, de ramen niet laat openstaan in de winter, de 20 minuten douchetijd per dag per bewoner respecteert. Wanneer je buiten die bundel gaat, betaal je iets meer aan het energiebedrijf, maar nog altijd relatief weinig. We zorgen er natuurlijk voor dat dit soort informatie goed zichtbaar is voor de bewoner.”

Wordt er ook echt out of the box gedacht?

Jasper van den Munckhof: “Reken maar van wel. Sommige bouwbedrijven zijn al aan de derde generatie van hun concept toe. De Koninklijke BAM Groep is bijvoorbeeld aan het uitzoeken of het niet interessanter is om huishoudtoestellen op gelijkstroom bij dit concept te leveren. Nu gaat veel stroom verloren bij de omzetting naar wisselstroom en in transformatoren. Toestellen op gelijkstroom zijn veel robuuster. Je hoeft dan ook minder zonnepanelen te leggen. Het lijkt eigenlijk economischer om standaard gelijkstroom te leveren en alleen naar wisselstroom en hoge voltages te converteren voor die apparaten die dat nodig hebben in plaats van omgekeerd. Met andere woorden: er is nog wel echt een hoop ruimte.”

Wat is het uiteindelijke doel van Energiesprong?

Jasper van den Munckhof: “Als je nu energieneutraal wilt verbouwen, is dat een hopeloos complexe zaak. Energieneutraal renoveren moet even makkelijk worden als een nieuwe keuken kopen. Wil je een nieuwe keuken, dan ga je naar de speciaalzaak en kies je er een van de vijftien uit naargelang je wensen. Dat is mijn eindbeeld. Wanneer precies we zo ver zullen zijn, dat weet ik niet, maar ik ben ervan overtuigd dat er mondjesmaat in elke woonboulevard winkels zullen verschijnen die zo’n totaalpakket aanbieden. Op dit moment is de interesse voor het concept groot, maar het wantrouwen ook. We beloven dan ook iets heel bijzonders: een betere renovatie voor een lagere prijs dan vandaag. Er moet dus eerst wat volume in de markt komen zodat mensen zien dat het echt werkt. En dan kan het heel snel gaan.”

Verschenen op Argus Actueel, 12 oktober 2014